Phần kim loại quyết định độ bền, giá và khả năng gây dị ứng của món trang sức. Bài này nói về chính phần đó.
Vàng và các tuổi vàng
Vàng nguyên chất quá mềm để làm trang sức đeo hằng ngày, nên được pha với kim loại khác. Tỷ lệ vàng trong hợp kim gọi là tuổi vàng.
- Vàng 24K — gần như nguyên chất. Màu vàng đậm, rất mềm, dễ móp và trầy. Thường dùng làm vàng miếng hoặc trang sức ít đeo.
- Vàng 18K — chứa 75 phần trăm vàng. Cân bằng khá tốt giữa màu, độ bền và giá. Phổ biến cho trang sức gắn đá.
- Vàng 14K — chứa khoảng 58 phần trăm vàng. Cứng hơn, bền hơn cho món đeo hằng ngày.
- Vàng 10K — tỷ lệ vàng thấp hơn, cứng và rẻ hơn.
Tuổi vàng thường được đóng dấu trên món đồ — con số như 999, 750, 585 tương ứng với tỷ lệ vàng theo phần nghìn.
Màu vàng phụ thuộc kim loại pha: pha đồng cho sắc hồng, pha bạc và một số kim loại khác cho sắc trắng hơn.
Vàng trắng và bạch kim — hai thứ khác nhau
Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất, và có hệ quả thật về chi phí sử dụng.
Vàng trắng là vàng pha với kim loại cho sắc trắng, rồi mạ một lớp rhodium bên ngoài để trắng sáng hơn. Lớp mạ này mòn dần theo thời gian — thường sau một tới hai năm đeo thường xuyên, món đồ bắt đầu ngả vàng, rõ nhất ở mặt trong nhẫn.
Đây không phải hàng giả hay hàng lỗi. Đó là đặc tính của vật liệu, và cách xử lý là mang đi mạ lại — dịch vụ có ở hầu hết tiệm trang sức, chi phí không lớn.
Bạch kim là kim loại riêng, màu trắng là màu thật của nó nên không cần mạ. Nặng hơn, bền hơn, ít gây dị ứng hơn, và đắt hơn đáng kể.
Bạc
Bạc dùng trong trang sức thường là bạc 925 — chứa 92,5 phần trăm bạc, phần còn lại là kim loại khác để tăng độ cứng. Dấu "925" thường được đóng trên món đồ.
Bạc bị xỉn đen theo thời gian. Đây là phản ứng hóa học với lưu huỳnh có trong không khí và trong mồ hôi — không phải dấu hiệu bạc giả.
Vì vậy, câu "bạc thật thì không đen" là hiểu nhầm. Ngược lại mới đúng hơn: bạc thật thì xỉn, còn món trông mãi không đổi màu có thể là bạc đã phủ lớp bảo vệ, hoặc là kim loại khác.
Bạc xỉn đánh sạch lại được — xem bài về giữ và làm sạch.
Các kim loại phổ thông
Thép không gỉ. Rất bền, không xỉn, giá dễ chịu, ít gây dị ứng. Nhược điểm là khó chế tác chi tiết tinh xảo và không chỉnh cỡ được dễ như vàng bạc.
Titan. Rất nhẹ và bền, không gây dị ứng. Cũng khó chỉnh cỡ.
Đồng và hợp kim đồng. Dùng nhiều trong vật phẩm phong thủy. Xỉn màu theo thời gian, và có thể để lại vệt xanh trên da với một số người — vệt này vô hại và rửa sạch được.
Hàng mạ. Lõi kim loại rẻ, phủ ngoài lớp vàng hoặc bạc mỏng. Giá thấp, nhưng lớp mạ mòn dần và để lộ lõi. Độ bền phụ thuộc độ dày lớp mạ.
Dị ứng kim loại
Nguyên nhân phổ biến nhất là niken — kim loại được pha trong nhiều hợp kim, kể cả một số loại vàng trắng và thép giá rẻ.
Biểu hiện: đỏ, ngứa, nổi mẩn ở chỗ tiếp xúc, thường xuất hiện sau một thời gian đeo.
Với người nhạy cảm, các lựa chọn thường được khuyên: bạch kim, vàng tuổi cao, titan, hoặc thép không gỉ loại dành cho y tế. Nên hỏi rõ người bán về thành phần.
Nếu đã có phản ứng thì tháo ra và đi khám — đừng cố đeo tiếp với hy vọng da quen dần.
Đọc dấu đóng
Trang sức thường có dấu đóng nhỏ ở mặt trong hoặc ở khóa, ghi tuổi kim loại và đôi khi cả ký hiệu của nhà sản xuất.
Đây là thông tin nên xem trước khi mua. Nhưng cần biết giới hạn: dấu đóng cũng làm giả được, nên với món giá trị cao thì vẫn cần mua ở nơi uy tín và có hóa đơn.
Hỏi đáp nhanh
Vàng trắng và bạch kim khác nhau thế nào?
Vàng trắng là vàng pha kim loại cho sắc trắng rồi mạ một lớp rhodium bên ngoài — lớp mạ mòn dần sau một hai năm nên món đồ ngả vàng và cần mạ lại. Bạch kim là kim loại riêng, màu trắng là màu thật nên không cần mạ.
Vàng trắng ngả vàng có phải hàng lỗi không?
Không. Đó là đặc tính của vật liệu, và cách xử lý là mang đi mạ lại — dịch vụ có ở hầu hết tiệm trang sức, chi phí không lớn.
Bạc thật thì có xỉn không?
Có. Bạc xỉn đen theo thời gian do phản ứng với lưu huỳnh trong không khí và mồ hôi — nên câu bạc thật thì không đen là hiểu nhầm. Món trông mãi không đổi màu có thể đã phủ lớp bảo vệ hoặc là kim loại khác.
Nguyên nhân dị ứng kim loại phổ biến nhất là gì?
Niken, được pha trong nhiều hợp kim kể cả một số loại vàng trắng và thép giá rẻ. Người nhạy cảm nên chọn bạch kim, vàng tuổi cao, titan hoặc thép không gỉ loại dành cho y tế.
