Trang sức đeo hằng ngày tiếp xúc với mồ hôi, mỹ phẩm, xà phòng và bụi. Bài này nói cách giữ theo từng loại vật liệu — phần làm sạch đá quý thuộc chủ đề riêng.
Việc quan trọng nhất không phải làm sạch
Nói ngay từ đầu vì đây là điều hay bị đảo thứ tự.
Món trang sức hơi xỉn thì vẫn đeo được và làm sạch lại được bất cứ lúc nào. Nhưng một viên đá rơi mất, một sợi dây đứt giữa đường, một chiếc khóa bung ra thì thường là mất luôn.
Vì vậy việc bảo dưỡng có giá trị nhất là kiểm tra định kỳ các bộ phận giữ — xem mục cuối bài.
Làm sạch theo loại
Vàng. Ngâm trong nước ấm pha một chút xà phòng nhẹ vài phút, chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm, rửa lại bằng nước sạch, lau khô hoàn toàn bằng khăn mềm.
Bạc bị xỉn. Dùng khăn đánh bạc chuyên dụng, hoặc dung dịch làm sạch bạc theo hướng dẫn. Đánh nhẹ theo một chiều, không chà mạnh.
Lưu ý: với món bạc có phần oxy hóa cố ý — các rãnh khắc được làm tối màu để tạo chiều sâu — thì đánh mạnh sẽ làm mất luôn phần đó, và món đồ trông phẳng đi.
Vàng trắng. Làm sạch như vàng. Khi thấy ngả vàng ở mặt trong hoặc ở cạnh, đó là lớp mạ đã mòn — mang đi mạ lại, không phải chà mạnh hơn.
Bạch kim. Bền và ít cần chăm. Vết xước nhỏ theo thời gian là bình thường và tạo lớp bề mặt riêng; muốn sáng lại thì đánh bóng tại tiệm.
Hàng mạ. Chỉ lau bằng khăn khô mềm. Không ngâm, không chà, không dùng dung dịch — lớp mạ rất mỏng và mất đi thì không phục hồi được.
Món có gắn đá. Cẩn trọng hơn. Không ngâm lâu vì nước ngấm vào phần keo hoặc phần dưới đá. Với đá mềm, đá xốp hoặc đá đã xử lý, chỉ lau khô — nước và dung dịch có thể làm hỏng.
Những gì nên tránh
- Chất tẩy mạnh và nước tẩy quần áo — làm hỏng cả kim loại lẫn đá.
- Kem đánh răng — cách được truyền nhiều nhưng nó có hạt mài, để lại vết xước nhỏ trên kim loại mềm.
- Máy rửa siêu âm với món gắn đá, đá xốp, đá đã xử lý, hoặc món có phần dán keo. Rung động có thể làm long đá.
- Nước nóng với món gắn đá — chênh nhiệt độ đột ngột có thể làm nứt.
Bảo quản
- Cất riêng từng món trong túi vải hoặc ngăn riêng. Vật liệu cứng làm trầy vật liệu mềm khi để chung.
- Với bạc, cất trong túi kín để giảm tiếp xúc với không khí — bạc xỉn chậm hơn hẳn. Có thể bỏ thêm gói hút ẩm.
- Tránh nơi ẩm. Ở khí hậu Việt Nam, để trang sức trong phòng tắm là cách làm nó xỉn nhanh nhất.
- Tránh nắng — một số loại đá bạc màu.
- Treo dây chuyền thay vì để nằm cuộn, đỡ rối.
Thói quen hằng ngày
Đeo sau cùng, tháo trước tiên. Trang sức nên là thứ đeo cuối cùng sau khi đã xong mỹ phẩm và nước hoa, và là thứ tháo ra đầu tiên khi về nhà.
Lau bằng khăn mềm sau khi tháo. Việc này mất mười giây và loại được phần lớn mồ hôi — nguyên nhân chính làm bạc xỉn và làm mòn lớp mạ.
Tháo khi: tắm, bơi, tập thể thao, làm việc nhà, nấu ăn, ngủ với món có chi tiết nhô ra.
Lịch kiểm tra — phần quan trọng nhất
Mỗi tháng, tự kiểm:
- Ổ chấu giữ đá — lắc nhẹ, nghe có tiếng lạch cạch là đá đã lỏng.
- Khóa dây chuyền và vòng — có đóng chắc không, lò xo còn nảy không.
- Vòng treo mặt dây — có bị kéo giãn thành hình bầu dục không.
- Dây co giãn của vòng hạt — còn đàn hồi không, có sợi nào sờn không.
- Chỗ mảnh đi trên dây — đứt thường xảy ra ở chỗ đã mòn dần.
Mỗi năm một lần, mang món có giá trị tới tiệm để kiểm và siết lại ổ chấu.
Đây là việc rẻ và nhanh, và nó tránh được đúng cái mất lớn nhất.
Hỏi đáp nhanh
Việc bảo dưỡng nào có giá trị nhất?
Kiểm tra định kỳ các bộ phận giữ — ổ chấu, khoá, vòng treo, dây. Món hơi xỉn thì làm sạch lại được bất cứ lúc nào, nhưng một viên đá rơi mất hay một sợi dây đứt giữa đường thì thường là mất luôn.
Cách làm sạch nào được truyền nhiều mà nên tránh?
Kem đánh răng — nó có hạt mài nên để lại vết xước nhỏ trên kim loại mềm. Cũng tránh chất tẩy mạnh, máy rửa siêu âm với món gắn đá, và nước nóng với món gắn đá.
Món bạc có phần oxy hoá cố ý thì đánh thế nào?
Nhẹ tay. Các rãnh khắc được làm tối màu để tạo chiều sâu — đánh mạnh sẽ làm mất luôn phần đó và món đồ trông phẳng đi.
Thói quen hằng ngày nào đơn giản mà hiệu quả?
Đeo sau cùng và tháo trước tiên, rồi lau bằng khăn mềm sau khi tháo. Mười giây đó loại được phần lớn mồ hôi — nguyên nhân chính làm bạc xỉn và làm mòn lớp mạ.
